Czym jest transfuzja krwi?

 

Dla większości z nas, Świadków, termin „transfuzja krwi” wywołuje w umyśle ponury obraz pacjenta podłączonego do wiszącego pojemnika z nalepką „CPD KREW PEŁNA [LUDZKA]”. Niektóre inne etykietki zawierają w sobie takie zagadkowe stwierdzenia, jak „Odczynnik antygen Kell”, „Koncentrat granulocytarny” i „Grupa 0 Rh zgodna” określające tajemniczy ciemnoczerwony płyn, który kojarzy się nam z mieszanką strachu i skapującą krwią..

Wbrew temu, jak powszechny byłby ten wizerunek, nie jest on do końca dokładny. Z licznych powodów – począwszy od kwestii skuteczności i kierowania się zwykłą ekonomią – pełna krew jest dziś podawana niezwykle rzadko. Oddawana krew z reguły niemal zawsze jest rozdzielana swoje części składowe zaraz po pobraniu. Tym sposobem poszczególni pacjenci dostają nie krew pełną, ale tylko określone składniki krwi, których akurat potrzebują. Znane jest to jako „leczenie składnikami krwi”. Nie istnieje zatem żadna jednolita odpowiedź na pytanie: „Czym jest transfuzja krwi?”, gdyż z technicznego punktu widzenia transfuzja krwi ma miejsce wtedy, gdy podawany jest każdy jeden z tych składników. Pytanie ma tyle odpowiedzi, ile jest rodzajów transfuzji.

Transfuzje krwi mogą dzielić się na przedstawione poniżej główne rodzaje i podrodzaje. Zaznaczone kolorem czerwonym są zabronione, a kolorem zielonym – dozwolone, według ustalonych przez WTS reguł stosowania środków krwiopochodnych.

Krwinki czerwone

Krwinki czerwone, czyli erytrocyty, przenoszą do tkanek tlen, a odprowadzają stamtąd dwutlenek węgla. Krwinki czerwone podaje się w przypadku niedokrwistości spowodowanej upośledzeniem nerek, złośliwych nowotworów, krwawień z przewodu pokarmowego i ostrej utracie krwi w wyniku wypadku. Krwinki czerwone są dla Świadków zabronione. KCz podawane są zazwyczaj w następujących postaciach:

Koncentrat krwinek czerwonych

Jedna jednostka KKCz zawiera krwinki czerwone wyodrębnione z jednostki krwi pełnej z dodatkiem antykoagulatora, przy uprzednim usunięciu z niej 200-300 ml osocza.

Krwinki czerwone przemywane

Jest to jednostka krwinek czerwonych przemytych jałowym, fizjologicznym roztworem chlorku sodowego. Krwinki czerwone przemywane są wolne od niemal wszystkich śladów osocza. Podaje się je w miejsce koncentratu krwinek czerwonych pacjentom, którzy są nadwrażliwi na proteiny osocza lub gdy przewiduje się wielokrotne transfuzje.

Krwinki czerwone ubogoleukocytarne

Jednostka KCz otrzymywana poprzez filtrowanie powodujące usunięcie krwinek białych.

Krwinki białe ? ? ? ?

Krwinki białe, czyli leukocyty, w zasadzie nie są przetaczane. Jednakże granulocyty (rodzaj leukocytów) są sporadycznie podawane chorym na leukopenię ze szczególnie niskim poziomem liczby granulocytów oraz pacjentom z nawracającymi zakażeniami bakteryjnymi które są uodpornione na antybiotyki, chociaż skuteczność tej metody jest w obu wypadkach dyskusyjna. Krwinki białe są dla Świadków zabronione. Jednakże dowiedzieliśmy się, że ostatnio – co wywołało przełom – pewien Świadek otrzymał zielone światło na wyrażenie zgody na przyjęcie transfuzji KB jeśli dokonuje się jej pod nazwą „autografia komórek macierzystych krwi obwodowej”. Jest to dokładna informacja poświadczona w Archives of Internal Medicine.

Płytki krwi

Płytki są ogólnie rzecz biorąc fragmentami komórek o nieregularnych kształtach. Wykonują one we krwi niezwykle istotną rolę sklejania i regulacji krzepliwości (powstrzymywanie krwawienia). Gdy dochodzi do skaleczenia płytki przylegają jedna do drugiej przy krawędzi przecięcia dotąd, aż przybiorą postać korka, zatykającego cały obszar. Ten korek jest stabilizowany działaniem czynników protein klejowych, które pojawiają się podczas formowania otoczki wokół korka z płytek. Płytki podawane są w trakcie leczenia trombocytogenii i innych niedoborów liczby płytek albo zaburzeń spowodowanych chemioterapią czy nadmierną ilością krwi albo długotrwałym leczeniem preparatami krwi. Również ten składnik jest dla Świadków zakazany.

Osocze (plazma)

Osocze składa się w 90% z wody, przy czym w pozostałych 10% znajdują się podstawowe składniki protein osocza, takie jak albuminy, różne czynniki krzepnięcia (oznaczone cyframi od I do XIII) i immunoglobuliny. Plazma zawiera również niewielkie ilości sody, potasu, wapnia, magnezu, chlorku i innych minerałów. Osocze podaje się przy niedoborach czynnika V i innych zaburzeniach krzepliwości krwi, gdy niedostępny jest jakiś ścisłe określony koncentrat. Transfuzja osocza jest dla Świadków zabroniona.

Albuminy

Albuminy to najobfitsze, jeśli chodzi o objętość, proteiny osocza. Albuminy mają za zadanie utrzymanie prawidłowego osmotycznego i onkotycznego ciśnienia, które wiąże przemieszczającą się przez naczynia włosowate wodę. Nienaturalnie niski poziom albumin może doprowadzić do nadmiernego rozrzedzenia płynów w tkankach, jakie nazywa się edemą. Albuminy spełniają także liczne inne funkcje wliczając w to przenoszenie pożywienia lub odpadów, wiązanie toksyn i metali ciężkich oraz przeciwdziałają ‘zlepianiu się’ krwinek czerwonych. Albuminy są dostępne w roztworach 5% i 25% i pod względem osmotycznym odpowiadają normalnemu osoczu. Albuminy przetacza się w celu uzupełnienia protein i płynów pacjentom, którzy ulegli poparzeniom oraz w przypadkach wstrząsu pourazowego i pooperacyjnego. Albuminy zaleca się także przy zespole kłopotów z oddychaniem u dorosłych i w przypadkach marskości wątroby. Świadkom wolno wyrazić zgodę na przetoczenie albumin, jeśli nie kłóci się to z ich sumieniem.

Immunoglobuliny

Pośród protein osocza stężenie immunoglobulin, czyli przeciwciał (jak się je niekiedy nazywa), kształtuje się zazwyczaj na drugiej pozycji po albuminach. Przeciwciała są absorbowane przez komórki osocza w węzłach chłonnych i są niezbędnym składnikiem układu odpornościowego w zapobieganiu infekcjom. Preparat ten pozyskuje się przez frakcjonowanie puli osocza ludzkiego pochodzącego od wielu dawców. Immunoglobuliny powszechnie dzieli się na pięć kategorii: IgA, IgG, IgM, IgE i IgD. Immunoglobuliny z rodziny gamma (IgG) zwykle stosowane są w licznych szczepionkach, wliczając w to TIG (Ig przeciwtężcowa), HBIG (Ig przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B), VZIG (Ig przeciw ospie) i RIG (Ig przeciw wściekliźnie). Immunoglobuliny podaje się zarówno dożylnie, jak i domięśniowo (w formie zastrzyków) w zależności od ich rodzaju. Świadkom wolno wyrazić zgodę na przyjęcie każdego z tych preparatów, jeśli pozwala im na to sumienie.

Czynniki krzepnięcia

Czynniki od I do XIII tworzą część złożonego procesu odpowiedzialnego za krzepnięcie krwi w razie powstania rany. Gdy ktoś jest dotknięty genetycznym schorzeniem znanym jako hemofilia, potrzebny jest jeden z tych czynników (czynnik VIII w wypadku hemofilii A, natomiast czynnik IX bardziej przy hemofilii B, czyli chorobie Christmasa, jak się ją niekiedy nazywa). Jednym ze sposobów wyodrębnienia czynników krzepnięcia stosowanych w leczeniu hemofilii jest mrożenie, a następnie powolne rozmrażanie osocza. Wyodrębniony produkt nazywany jest Krioprecypitatową Globuliną Antyhemofiliczną. Świadkom wolno akceptować zarówno te, jak i każdy inny z pozostałych preparatów krzepnięcia krwi, jeśli pozwala im na to sumienie.

Oprócz wymienionych powyżej allogenicznych (z krwi obcej) rodzajów transfuzji, istnieją także trzy główne rodzaje transfuzji autologicznej (z krwi własnej).

Donacja przedoperacyjna

Chorzy, którzy prawdopodobnie będą musieli skorzystać z transfuzji podczas zaplanowanej z góry operacji, mogą zechcieć oddać wcześniej swoją własną krew, aby w razie potrzeby można by było przetoczyć ją im z powrotem. Metoda ta eliminuje potencjalnie wszystkie czynniki ryzyka związane z krwią allogeniczną. Jednakże jest ona dla Świadków zabroniona.

Autotransfuzja śródoperacyjna

Dzięki użyciu pewnych elementów specjalnie do tego przygotowanego urządzenia (zwanego zwykle „Aparatem do odzyskiwania krwi” lub „call saver”), wynaczynioną krew zasysa się z pola operacyjnego, miesza się ją z antykoagulentem, zagęszcza i płucze. Wyodrębnione krwinki czerwone są „przepłukiwane”, aby oddzielić je od heparyny, tłuszczu i wolnej hemoglobiny. Tak przepłukane krwinki czerwone przetacza się z powrotem do łożyska naczyniowego chorego. Świadkowie mogą zgodzić się na taki zabieg, jeśli pozwala im na to sumienie.

Hemodylucja (rozcieńczenie krwi)

Podczas tego zabiegu przed operacją upuszcza się pacjentowi 3-4 jednostki jego krwi i zastępuje się ją środkami zwiększającymi objętość osocza, a po operacji w razie potrzeby przetacza się ją mu z powrotem. Ponieważ proces ten zmniejszą ogólną liczbę krwinek czerwonych w organizmie, krew, której podczas operacji faktycznie ubyło jest „rozcieńczana”. Istotną korzyścią jest możliwość znacznego podniesienia poziomu ubytku krwi, jaka może być utracona w trakcie operacji. Zabieg ten może w zasadzie zmniejszyć lub nawet wyeliminować konieczność allogenicznej transfuzji krwinek czerwonych.

Warto zwrócić uwagę, że przynajmniej połowa wymienionych tutaj rodzajów transfuzji jest dozwolona. Co zatem oznacza powstrzymywanie się od krwi? Nie ma, i nie może być zadowalających odpowiedzi na to pytanie. W świetle przedstawionych tutaj informacji widać, że powstrzymywanie się od krwi nie jest zbyt ważną kwestią, ale że jest nią to, od jakich składników krwi mają się powstrzymywać Świadkowie i dlaczego. Dlaczego Świadkom zezwala się na niektóre rodzaje transfuzji krwi, a na inne nie?

 

Odnośniki:

Z. Antoszewski, J. Skalski, D. Maciejewski: Hemotransfuzja, autohemotransfuzja i hemodylucja sterowana w zastosowaniu klinicznym, 2000

Z. Dąbrowski: Fizjologia krwi. Wybrane zagadnienia. 1998

Berne, Robert M. Levy, Matthew N.: Physiology, 1993

Farley Dixie: Alternatives to Regular Blood Transfusions, FDA Consumer 1994

Harris, Anna L. Engel, Thomas P.: Anesthetic Challenges and Considerations Presented by the

Jehovah's Witness Patient Department of Anesthesiology, Loma Linda University School of Medicine, Loma Linda , California .

Jak krew może ocalić twoje życie?, Brooklyn : Watchtower Bible and Tract Society, Inc., 1990.

Khonsari S, Kochamba GS, Pfeffer TA, Sintek CF: Intraoperative autotransfusion reduces blood loss after cardiopulmonary bypass, Ann Thorac Surg March 1996

Marieb, Elaine N.: Essentials of Human Anatomy and Physiology, 1994

McKay, Kathy: Auto-Transfusion: Is It For You?, Iowa Health Book: Orthopaedics 1992

Petkovic L, Miller N, Prevett D.: Laboratory Hematology Blood Transfusion, Manual London Health Sciences Center 1995

Takaori M: Perioperative autotransfusion: haemodilution and red cell salvaging, Canadian Journal Anaesthesiology, July 1991

Strażnica z 15 sierpnia 1989 roku, ss. 30,31, Brooklyn: Watchtower Bible and Tract Society Inc.

Weiskopf R. B.: Mathematical analysis of isovolemic hemodilution indicates that it can decrease the need for allogeneic blood transfusion, Journal of the American Association of Blood Banks January 1995